Kaan
New member
Fosilleri İnceleyen Bilim Adamlarına Ne Denir? Cevap Sandığınızdan Daha İlginç!
Çocukken yerde garip şekilli bir taş bulup “Kesin dinozor kemiği bu!” diye eve götürenlerden biriyseniz yalnız değilsiniz. Benim çocukluğumda da sıradan bir taşın biraz sivri olması, onun en azından T-Rex'in kahvaltısından kalmış olabileceği anlamına geliyordu. Sonra büyüdük, gerçekleri öğrendik ve o taşın büyük ihtimalle… taş olduğunu kabul ettik.
Peki gerçekten fosilleri inceleyen bilim insanlarına ne deniyor?
Cevap: paleontolog.
Paleontologlar, fosilleri ve fosiller aracılığıyla geçmişte yaşamış canlıların tarihini araştıran bilim insanlarıdır. Paleontoloji ise yalnızca dinozor kemiklerine bakmaktan ibaret değildir; geçmiş yaşamın, evrimin, canlıların çevreleriyle ilişkilerinin ve Dünya'nın biyolojik tarihinin araştırılmasını kapsayan disiplinler arası bir bilim alanıdır. LSA College+1
Yani paleontolog dediğimiz kişi, “Şurada bir kemik var, bu hangi dinozor?” deyip geçmez. Asıl soru şudur:
Bu canlı ne zaman yaşadı, nasıl yaşadı, nerede yaşadı, neden öldü ve bugün bildiğimiz yaşamın ortaya çıkmasına nasıl katkıda bulundu?
İşin güzel tarafı da burada başlıyor.
Paleontolog Tam Olarak Ne İş Yapar?
Paleontologların işi dışarıdan bakıldığında biraz macera filmi gibi görünebilir. Çöl, fırça, kaya, devasa kemikler ve sonunda “Buldum!” diye bağıran bir bilim insanı…
Gerçekte ise işin önemli bir bölümü çok daha sabır isteyen bir süreçtir.
Paleontologlar fosilleri arazide araştırabilir, kaya tabakalarını inceleyebilir, fosilleri dikkatlice çıkarabilir, laboratuvarda temizleyebilir, karşılaştırmalar yapabilir ve elde ettikleri verileri bilimsel çalışmalarla değerlendirebilir. Fosilin yalnızca kendisi değil, hangi kaya tabakasında, hangi konumda ve hangi başka buluntularla birlikte bulunduğu da büyük önem taşır. samnoblemuseum.ou.edu+1
Çünkü fosil, tek başına bir “eski kemik” değildir.
Bir anlamda geçmişten gönderilmiş, ancak zarfının yarısı yırtılmış bir mektuptur.
Üzerindeki küçük ayrıntılar okunabildiği ölçüde geçmiş hakkında daha fazla şey söyler.
Örneğin bir diş, yalnızca “Bu hayvanın dişi vardı” demek değildir. Dişin şekli, aşınması ve bulunduğu ortam; hayvanın beslenmesi hakkında ipuçları verebilir. Ayak izleri ise canlı ortada olmasa bile onun nasıl hareket ettiği veya çevresiyle nasıl etkileştiği konusunda bilgi sağlayabilir. Doğa Tarihi Müzesi
Yani paleontolog biraz bilim insanı, biraz dedektif, biraz tarihçi ve bol miktarda sabır sahibi kişidir.
Paleontolog ile Arkeolog Aynı Şey Değil
Bu ikisi sık sık birbirine karıştırılıyor.
“Antik bir şey bulduysan arkeologsun, kemik bulduysan paleontologsun.” şeklinde düşünmek kolay ama konu bundan biraz daha farklı.
Paleontologlar, geçmişte yaşamış canlıların fosillerini ve diğer fosilleşmiş yaşam izlerini inceler.
Arkeologlar ise insanların geçmişte ürettiği veya kullandığı maddi kültür kalıntılarını araştırır.
Örneğin milyonlarca yıl önce yaşamış bir dinozorun kemiği paleontolojinin konusudur. Buna karşılık binlerce yıl önce insanlar tarafından yapılmış bir çömlek, araç veya yapı kalıntısı arkeolojinin alanına girer. UBDA Öğrenci Derneği+1
Dolayısıyla bir kazıda hem insan yapımı bir eşya hem de çok eski bir hayvan kemiği bulunması, “Arkeologla paleontolog aynı kazıda çalışamaz mı?” sorusunu ortaya çıkarabilir.
Elbette çalışabilirler.
Bilim dünyasında sınırlar vardır ama bu sınırlar duvar değildir. Bazen farklı uzmanlıkların aynı sorunu çözmek için bir araya gelmesi gerekir.
Her Paleontolog Dinozorlarla mı Uğraşır?
İşte burada birçok kişinin kafasındaki dinozor filmi biraz bozuluyor.
Hayır.
Paleontoloji dinozorlardan çok daha geniştir.
Omurgalı paleontolojisi, omurgalı hayvanların fosillerine odaklanırken; paleobotanik fosilleşmiş bitkileri inceler. Omurgasız paleontolojisi ise omurgası bulunmayan canlıların fosillerini ele alır. Mikropaleontoloji ise mikroskobik fosiller üzerine yoğunlaşır. Koruma California+1
Yani bir paleontologun çalışma masasındaki yıldız oyuncu T-Rex olmak zorunda değil.
Belki milyonlarca yıl önce yaşamış minicik bir organizmanın kabuğudur.
Hatta bazen ortada kemik bile yoktur.
Bir hayvanın ayak izi, yuvası, yumurtası, sürünme izi veya fosilleşmiş dışkısı bile bilimsel açıdan önemli olabilir. Fosilleşmiş dışkıya koprolit denir ve bazı koprolitler canlıların beslenme biçimleri hakkında bilgi verebilir. Doğa Tarihi Müzesi+1
Burada insanın aklına ister istemez şu soru geliyor:
Milyonlarca yıl sonra bizim bıraktığımız şeylerden hangisi geleceğin paleontologlarını şaşırtacak?
Muhtemelen plastik şişelerden oluşan “yeni jeolojik çağımız” konusunda oldukça ilginç tartışmalar çıkar.
Paleontoloji Neden Sadece Kemik İncelemek Değildir?
Fosiller, geçmişteki yaşamın doğrudan veya dolaylı kanıtlarıdır.
Bir kemik bize anatomiyi anlatabilir.
Bir diş beslenme hakkında ipucu verebilir.
Bir ayak izi hareket biçimini gösterebilir.
Bir yuva ebeveyn davranışına ilişkin kanıt sağlayabilir.
Bitki fosilleri eski çevrenin özellikleri hakkında bilgi verebilir.
Mikrofosiller ise geçmiş iklimlerin araştırılmasında kullanılabilir. Doğa Tarihi Müzesi+1
Dolayısıyla paleontoloji aslında sürekli şu soruyu sorar:
“Elimizdeki kanıtlardan geçmiş hakkında ne kadarını gerçekten çıkarabiliriz?”
Bu çok önemli bir ayrım.
Bilim insanı fosile bakıp istediği hikâyeyi anlatmaz. Kanıtın izin verdiği ölçüde yorum yapar.
Üstelik fosil kayıtları kusursuz değildir. Yumuşak dokuların fosilleşmesi zor olduğu için geçmişte yaşamış canlıların tamamına ilişkin eksiksiz bir arşivimiz bulunmaz. Sert dokuların korunma ihtimali daha yüksek olduğundan fosil kayıtlarında belirli canlı grupları diğerlerine göre daha görünür olabilir. Doğa Tarihi Müzesi
Yani paleontoloji biraz da eksik parçalarla büyük resmi oluşturma sanatı gibidir.
Kadınlar ve Erkekler Paleontolojiye Farklı mı Yaklaşır?
Bu konuda “erkekler böyle düşünür, kadınlar şöyle düşünür” diye kesin hükümler vermek bilimsel açıdan da insan açısından da pek sağlıklı olmaz.
Çocukken yerde garip şekilli bir taş bulup “Kesin dinozor kemiği bu!” diye eve götürenlerden biriyseniz yalnız değilsiniz. Benim çocukluğumda da sıradan bir taşın biraz sivri olması, onun en azından T-Rex'in kahvaltısından kalmış olabileceği anlamına geliyordu. Sonra büyüdük, gerçekleri öğrendik ve o taşın büyük ihtimalle… taş olduğunu kabul ettik.
Peki gerçekten fosilleri inceleyen bilim insanlarına ne deniyor?
Cevap: paleontolog.
Paleontologlar, fosilleri ve fosiller aracılığıyla geçmişte yaşamış canlıların tarihini araştıran bilim insanlarıdır. Paleontoloji ise yalnızca dinozor kemiklerine bakmaktan ibaret değildir; geçmiş yaşamın, evrimin, canlıların çevreleriyle ilişkilerinin ve Dünya'nın biyolojik tarihinin araştırılmasını kapsayan disiplinler arası bir bilim alanıdır. LSA College+1
Yani paleontolog dediğimiz kişi, “Şurada bir kemik var, bu hangi dinozor?” deyip geçmez. Asıl soru şudur:
Bu canlı ne zaman yaşadı, nasıl yaşadı, nerede yaşadı, neden öldü ve bugün bildiğimiz yaşamın ortaya çıkmasına nasıl katkıda bulundu?
İşin güzel tarafı da burada başlıyor.
Paleontolog Tam Olarak Ne İş Yapar?
Paleontologların işi dışarıdan bakıldığında biraz macera filmi gibi görünebilir. Çöl, fırça, kaya, devasa kemikler ve sonunda “Buldum!” diye bağıran bir bilim insanı…
Gerçekte ise işin önemli bir bölümü çok daha sabır isteyen bir süreçtir.
Paleontologlar fosilleri arazide araştırabilir, kaya tabakalarını inceleyebilir, fosilleri dikkatlice çıkarabilir, laboratuvarda temizleyebilir, karşılaştırmalar yapabilir ve elde ettikleri verileri bilimsel çalışmalarla değerlendirebilir. Fosilin yalnızca kendisi değil, hangi kaya tabakasında, hangi konumda ve hangi başka buluntularla birlikte bulunduğu da büyük önem taşır. samnoblemuseum.ou.edu+1
Çünkü fosil, tek başına bir “eski kemik” değildir.
Bir anlamda geçmişten gönderilmiş, ancak zarfının yarısı yırtılmış bir mektuptur.
Üzerindeki küçük ayrıntılar okunabildiği ölçüde geçmiş hakkında daha fazla şey söyler.
Örneğin bir diş, yalnızca “Bu hayvanın dişi vardı” demek değildir. Dişin şekli, aşınması ve bulunduğu ortam; hayvanın beslenmesi hakkında ipuçları verebilir. Ayak izleri ise canlı ortada olmasa bile onun nasıl hareket ettiği veya çevresiyle nasıl etkileştiği konusunda bilgi sağlayabilir. Doğa Tarihi Müzesi
Yani paleontolog biraz bilim insanı, biraz dedektif, biraz tarihçi ve bol miktarda sabır sahibi kişidir.
Paleontolog ile Arkeolog Aynı Şey Değil
Bu ikisi sık sık birbirine karıştırılıyor.
“Antik bir şey bulduysan arkeologsun, kemik bulduysan paleontologsun.” şeklinde düşünmek kolay ama konu bundan biraz daha farklı.
Paleontologlar, geçmişte yaşamış canlıların fosillerini ve diğer fosilleşmiş yaşam izlerini inceler.
Arkeologlar ise insanların geçmişte ürettiği veya kullandığı maddi kültür kalıntılarını araştırır.
Örneğin milyonlarca yıl önce yaşamış bir dinozorun kemiği paleontolojinin konusudur. Buna karşılık binlerce yıl önce insanlar tarafından yapılmış bir çömlek, araç veya yapı kalıntısı arkeolojinin alanına girer. UBDA Öğrenci Derneği+1
Dolayısıyla bir kazıda hem insan yapımı bir eşya hem de çok eski bir hayvan kemiği bulunması, “Arkeologla paleontolog aynı kazıda çalışamaz mı?” sorusunu ortaya çıkarabilir.
Elbette çalışabilirler.
Bilim dünyasında sınırlar vardır ama bu sınırlar duvar değildir. Bazen farklı uzmanlıkların aynı sorunu çözmek için bir araya gelmesi gerekir.
Her Paleontolog Dinozorlarla mı Uğraşır?
İşte burada birçok kişinin kafasındaki dinozor filmi biraz bozuluyor.
Hayır.
Paleontoloji dinozorlardan çok daha geniştir.
Omurgalı paleontolojisi, omurgalı hayvanların fosillerine odaklanırken; paleobotanik fosilleşmiş bitkileri inceler. Omurgasız paleontolojisi ise omurgası bulunmayan canlıların fosillerini ele alır. Mikropaleontoloji ise mikroskobik fosiller üzerine yoğunlaşır. Koruma California+1
Yani bir paleontologun çalışma masasındaki yıldız oyuncu T-Rex olmak zorunda değil.
Belki milyonlarca yıl önce yaşamış minicik bir organizmanın kabuğudur.
Hatta bazen ortada kemik bile yoktur.
Bir hayvanın ayak izi, yuvası, yumurtası, sürünme izi veya fosilleşmiş dışkısı bile bilimsel açıdan önemli olabilir. Fosilleşmiş dışkıya koprolit denir ve bazı koprolitler canlıların beslenme biçimleri hakkında bilgi verebilir. Doğa Tarihi Müzesi+1
Burada insanın aklına ister istemez şu soru geliyor:
Milyonlarca yıl sonra bizim bıraktığımız şeylerden hangisi geleceğin paleontologlarını şaşırtacak?
Muhtemelen plastik şişelerden oluşan “yeni jeolojik çağımız” konusunda oldukça ilginç tartışmalar çıkar.
Paleontoloji Neden Sadece Kemik İncelemek Değildir?
Fosiller, geçmişteki yaşamın doğrudan veya dolaylı kanıtlarıdır.
Bir kemik bize anatomiyi anlatabilir.
Bir diş beslenme hakkında ipucu verebilir.
Bir ayak izi hareket biçimini gösterebilir.
Bir yuva ebeveyn davranışına ilişkin kanıt sağlayabilir.
Bitki fosilleri eski çevrenin özellikleri hakkında bilgi verebilir.
Mikrofosiller ise geçmiş iklimlerin araştırılmasında kullanılabilir. Doğa Tarihi Müzesi+1
Dolayısıyla paleontoloji aslında sürekli şu soruyu sorar:
“Elimizdeki kanıtlardan geçmiş hakkında ne kadarını gerçekten çıkarabiliriz?”
Bu çok önemli bir ayrım.
Bilim insanı fosile bakıp istediği hikâyeyi anlatmaz. Kanıtın izin verdiği ölçüde yorum yapar.
Üstelik fosil kayıtları kusursuz değildir. Yumuşak dokuların fosilleşmesi zor olduğu için geçmişte yaşamış canlıların tamamına ilişkin eksiksiz bir arşivimiz bulunmaz. Sert dokuların korunma ihtimali daha yüksek olduğundan fosil kayıtlarında belirli canlı grupları diğerlerine göre daha görünür olabilir. Doğa Tarihi Müzesi
Yani paleontoloji biraz da eksik parçalarla büyük resmi oluşturma sanatı gibidir.
Kadınlar ve Erkekler Paleontolojiye Farklı mı Yaklaşır?
Bu konuda “erkekler böyle düşünür, kadınlar şöyle düşünür” diye kesin hükümler vermek bilimsel açıdan da insan açısından da pek sağlıklı olmaz.